Za mještane planinskih sela i naselja na Kosovu, kojima je na neki način ograničeno kretanje posebno u zimskim mesecima, zbog obilnih padavina ili loše infrastrukture, veoma je važno da imaju neku “prečicu”, radi lakšeg snabdevanja neophodnim namirnicama, završavanja drugih obaveza, ili jednostavno zbog rodbinskih veza.

U opštini Dragaš, koji broji 36 sela i naselja prema poslednjem popisu stanovništva 2011. godine, živi blizu 34 hiljade stanovnika. Njihovo je kretanje znatno ograničeno upravo zbog planinskih uslova u kojima žive. Nekada je, sjećaju se oni, kretanje bilo mnogo veće, jer su intenzivno koristili obližnji kosovsko-makedonski granični prijelaz Restelica–Strezimir.

Poslednji put je ovaj privremeni granični prelaz bio otvoren avgusta prošle godine, i to samo na dva dana, kada su zainteresovani mogli da iskoriste ovu mogućnost.

Nakon višegodišnje “pauze”, ovaj je granični prijelaz otvoren zvanično avgusta 2003. godine, kada je planirano da bude u funkciji od aprila do novembra meseca, svakoga dana od 7 do 19 sati. Tada je administracija UNMIK-a postigla dogovor sa makedonskim vlastima da se mještanima 30 pograničnih sela sa obe strane granice izdaju posebne propusnice, međutim, on do danas nije realizovan.

Štaviše, kosovska policija se nakon nekoliko godina povukla sa ovog graničnog prelaza, a makedonska policija je istu odluku donela 2012. godine.

Sabidin Ćufta, koji je obavljao fukciju potpredsjednika opštine Dragaš u vreme kada je ponovno funkcionisanje ovog graničnog prelaza bilo aktuelno kaže da je njegovim zatvaranjem blokirana komunikacija pre svega između mještana kosovskih i makedonskih naselja i da to nije u interesu dveju država.

S druge strane, Šerif Aga, aktuelni potpredsednik opštine kaže da se novac za asfaltiranje puta prema granici sa Makedonijom redovno izdvaja.

“Ostalo nam je još nekoliko kilometara do granice, a najveći dio smo već uradili. Nama je potreban ovaj prijelaz, jer imamo na desetine naselja koja se pružaju duž granice, a u kojima živi naša zajednica”, objašnjava Aga.

On kaže da bi se funkcionalizacijom graničnog prelaza Restelica–Strazimir znatno skratio put za stanovnike dragaških sela i naselja prema Makedoniji, koji sada treba da pređu skoro 200, umesto svega 30 kilometara.

“Ako ozbiljnije pogledamo na ovaj problem, onda je najveći interes stanovnika Kosova koji bi se povezali sa Makedonijom, pogotovo Prizrenski, Pećki i Đakovački region, kojima se udaljenost prema južnom dijelu Makedonije skraćuje za preko stotinu kilometara. Ovim putem bi se stvorili i uslovi za zapošljavanje stanovništva naše opštine. Tu je i razvoj trgovine na regionalnom nivou, saradnja oko nacionalnih parkova obeju država i još mnogo toga”, kaže Šerif Aga.

Ovaj granični prijelaz je u poslednjih nekoliko decenija više puta otvaran i zatvaran.

Nakon što je 1991. godine Makedonija proglasila nezavisnost, ovaj je granični prijelaz zatvoren, a samo 50 metara od granične linije stacionirani su vojnici UNPROFOR-a. Ovakvo stanje trajalo je do 1999. godine, kada je pokrenuta inicijativa mještana obližnjeg sela Restelica i žitelja Gore, kao i stanovnika koji su nastanjeni u pograničnom pojasu Makedonije, da se otvori ovaj prelaz.

Granični prijelaz Restelica–Strezimir je funkcionisao samo godinu dana, od 2003. do 2004. godine, kao privremeni malogranični prijelaz, a u međuvremenu je Kosovo okončalo proces demarkacije granice sa Makedonijom, što je za posledicu imalo da podigniti granični objekat sa kosovske strane sada bude kilometar unutar makedonske teritorije.

Na regionalnom putu Dragaš-Restelica, na 15-om kilometru iz Restelice prema Makedoniji nalazi se mjesto Sastav. Tu se spajaju Crnkamenska rijeka, koja izvire na Kosovu i Ćafa Kadis pritoka iz Albanije. Sa tog mjesta, pod imenom Radika, rijeka svoj tok nastavlja kroz Makedoniju. Granica Republike Kosova i Republike Makedonije je upravo na tom sastavu rijeka.

’70-tih godina prošlog veka, vojnici bivše JNA su izgradili ovaj putni pravac, koji je godinama služio kosovskim i makedonskim građanima, a put je redovno održavan do 1991. godine. Ovaj se putni pravac, pre uspostavljanja zvaničnog graničnog prijelaza smatrao jednim od najznačajnijih puteva prizrensko-dragaškog regiona.

Granični prijelaz Restelica–Strezimir još uvek u Agenciji za putnu infrastrukturu, iako nefukcionalan i dalje figurira kao zvaničan prelaz između Kosova i Makedonije. Mještani dragaškog regiona sa nestrpljenjem očekuju i završetak radova na putnoj infrastrukturi, odnosno asfaltiranja ovog putnog pravca, za šta godinama ulaže sredstva opština Dragaš. Nadaju se da će dugoročnim otvaranjem ovog graničnog prelaza ponovo otvoriti mogućnost ne samo češće komunikacije sa njihovim rođacima i prijateljima koji žive u makedonskom pograničnom pojasu, nego i otvaranje bolje perspektive, posebno za mlade.

Radio Gora