Dvanaestu godišnjicu proglašenja nezavisnosti Kosovo dočekuje s novofrmiranom Vladom koju predvodi Albin Kurti i sa pojačanim američkim pritiskom da se takse na uvoz robe iz Bosne i Hercegovine i Srbije ukinu, kako bi se stvorili uslovi za nastavak dijaloga sa Srbijom.

Dijalog Kosova i Srbije trebao bi da se okonča mirovnim sporazumom, ali niko ne može predvidjeti kada bi se to moglo desiti. Bez sporazuma sa Srbijom, Kosovo teško može postati član Ujedinjenih nacija, kao i ostalih važnih međunarodnih organizacija, poput INTEROL-a i UNESCO-a.

Bivši premijer Kosova Ramush Haradinaj, koji je takse uveo u novembru 2018. godine, nakon što je Srbija spriječila učlanjenje Kosova u najveću svjetsku bezbjednosnu organizaciju INERPOL, tvrdi da je cilj taksi zapravo bilo sprječavanje pokušaja predsjednika Kosova Hašima Tačija i predsjednika Srbije Aleksandra Vučića da teritorijalno podijele Kosovo.

Podjela Kosova nikada zvanično nije bila na pregovaračkom stolu, ali su se na o temi izjasnili svi relevantni međunarodni faktori. I dok su Sjedinjene Američke Države rekle da će podržati svaki sporazum s kojim se slože obje strane, Njemačka je bila izričito protiv bilo kakve podjele Kosova.

Da bi došlo do sporazuma, strane prvo moraju sjesti za sto. Za nastavak dijaloga, Beograd traži da Kosovo ukine takse, dok Priština traži da Srbija prestane sa lobiranjem za povlačenje priznanja.

Zamena taksi za reciprocitet

Novi premijer Albin Kurti, izabran dvije nedjelje, prije proslave Dana nezavisnosti, najavio je da će takse od 100 posto ukinuti i uvesti reciprocitet sa Srbijom, ali još nije razjašnjeno šta bi sve recirocitet obuhvatio.

Nova predsjednica Skupštine Kosova Vjosa Osmani ističe da reciprocitet nije ništa drugo nego implementacija više od 30 sporazuma postignutih u dijalogu Kosova i Srbije, koji je uz posredovanje Evropske unije započeo još 2011. godine s ciljem normalizacije odnosa dvije zemlje.

Na Kosovu se kao konačan sporazum vidi obostrano priznanje Kosova i Srbije, dok u Srbiji i dalje tvrde da nikada neće priznati nezavisnost Kosova.

Prioriteti i Kosova i Srbije su učlanjenje u Evropsku uniju, a do toga ne može doći bez postizanja konačnog mirovnog sporazuma između dvije zemlje. To za mnoge evropske lidere znači da Srbija mora da prizna Kosovo prije nego što se učlani u Evropsku uniju.

Kosovo u procesu evropskih integracija jako zaostaje za Srbijom, ali je zbog svog specifičnog statusa mnogo kasnije i započelo svoj evropski put. Trenutno Kosovo ima potpisan Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU-om, ali je jedina zemlja na Balkanu čiji građani ne mogu da putuju u Evropu bez viza.

Od 28 zemalja članica EU-a, pet još nije priznalo Kosovo. To su Španija, Rumunija, Slovačka, Kipar i Grčka.

Povlačenje priznanja zbog lobiranja Srbije

Na sajtu Ministarstva inostranih poslova Kosova piše da je Kosovo za proteklih 12 godina postojanja priznalo 116 država svijeta, među kojima su i najveće svjetske sile poput Sjedinjenih Američkih Država, Njemačke, Francuske, Velike Britanije, Italije, Turske, Japana, Kanade, Australije, kao i susjedne zemlje Albanija, Sjeverna Makedonija i Crna Gora. Od zemalja zapadnog Balkana, pored Srbije, Kosovo nije priznala ni Bosna i Hercegovina.

S druge strane, Kosovo nisu priznale stalne članice Savjeta bezbjednosti UN-a Rusija i Kina, koje imaju pravo veta, odnosno mogu da spriječe prijem Kosova u Ujedinjene nacije (UN).

Prema listi priznanja objavljenoj na na veb sajtu MIP-a Kosova, Barbados je posljednja zemlja koja je priznala Kosovo i to pre dvije godine.

Međutim, brojka od 116 priznanja danas je upitna zbog povlačenja priznanja od nekih manjih zemalja, koja su se desila kao rezultat intezivnog lobiranja zvaničnog Beograda.

Šef srbijanske diplomatije Ivica Dačić tvrdi da je 14 zemalja povuklo priznanje i da su to Gana, Burundi, Lesoto, Sao Tome i Principe, Surinam, Liberija, Papua Nova Gvineja, Komonvelt Dominika, Grenada, Gvineja Bisao, Unija Komora, Solomonska ostrva, Madagaskar i Palau. Zvanična Priština, međutim, to nije potvrdila.

Veliki uspjesi kosovskih sportista

Kosovo je za predhodnih 12 godina učlanjeno u mnoge međunarodne i regionalne organizacije i inicijative, poput Međunarodnog monetarnog fonda, Svjetske banke, Evropske banke za obnovu i razvoj i mnogih drugih.

I pored velikog rada Srbije da spriječi prijem Kosova, Kosovo je učlanjeno u gotovo sve svjetske i evropske sportske organizacije, kao što su Međunarodni olimpijski komitet, FIFA-a, UEFA-a, FIBA-a i druge, a kosovski sportisti su već postigli zavidne rezultate i tako postali najbolji ambasadori svoje države u svijetu.

Kosovska džudistkinja Majlinda Kelmendi osvojila je u avgustu 2016. godine zlato u kategoriji do 52 kilograma u Rio de Janeiru i tako donela prvu olimpijsku medalju u historiji Kosova.

Kosovska fudbalska reprezentacija, koja se takmiči u kvalifikacijama za Evropsko prvenstvo 2020. godine, po oceni većine stručnjaka bila je najveće otkriće prošle godine. Nije uspjela da se plasira direktno iz svoje grupe na finalno takmičenje, ali svoju šansu će potražiti u baražu, koje će se održati narednog mjeseca.

Ime Kosova po svijetu su pronele i velike muzičke zvijezde Rita Ora i Dua Lipa, koje su porijeklom sa Kosova.

Specijalni sud jedan od izazova

Ekonomski razvoj, borba protiv korupcije i organizovanog kriminala, unapređenje zdravstva i obrazovanje i sprječavanje odliva mladih iz zemlje, neki su od glavnih izazovima koji su pred Kosovom.

Ništa manji izazov je i rad Specijalnog suda za Kosovo, koji je formiran kako bi se istražili navodi iz Izvještaja Savjeta Evrope iz 2011. godinu, koji obuhvataju teška kršenja međunarodnog prava za vrijeme i neposredno nakon rata na Kosovu, koje pominje u svom izvještaju švajcarski senator Dik Marti.

Tokom prošle godine (2019) i početkom ove (2020), gotovo 300 pripadnika bivše Oslobodilačke vojske Kosova (OVK) pozvano je na saslušanje od strane Specijalnog tužilaštva u Hagu, a među njima su i visoki komandanti OVK-a Kadri Veseli, sadašnji predsednik Demokratske partije Kosova, i Ramush Haradinaj, predsjednik Alijanse za budućnost Kosova.

Upravo poziv koji je Haradinaj dobio iz Haga bio je razlog  njegove ostavke na mjesto premijera Kosova i to je odvelo Kosovo prošle godine na prijevremene parlamentarne izbore, održane 6. oktobra.

Izbori su doveli do promene vlasti na Kosovu, jer su pobijedile opozicione partije Pokret “Samoopredeljenje” Albina Kurtija i Demokratski savez Kosova (LDK) Ise Mustafe. Te dve partije su nakon tri mjeseca pregovaranja uspjele da postignu koalicioni sporazum i Kosovo je 3. februara 2020. dobilo novu Vladu na čelu sa premijerom Albinom Kurtijem, dok je za predsjednicu Skupštine Kosova izabrana Vjosa Osmani, potpredsjednica LDK-a.

Hronologija nezavisnosti Kosova

Kosovo je od juna 1999. bilo pod protektoratom UNMIK-a, Mirovne misije Ujedinjenih nacija, nakon što je NATO bombardovao Srbiju zbog kontinuirane diskriminacije, kršenja ljudskih prava i potom etničkog čišćenja Albanaca od strane režima Slobodana Miloševića.

U koordinaciji sa međunarodnim partnerima, SAD-om i vodećim zemljama EU-a, Kosovo je 17. februara 2008. godine proglasilo nezavisnost na osnovu Sveobuhvatnog Ahtisarijevog plana.

Na zahtjev Srbije, 22. jula 2010. Međunarodni sud pravde u Hagu saopštio je svoje mišljenje da proglašenje nezavisnosti Kosova nije u suprotnosti sa međunarodnim pravom. Mišljenje Međunarodnog suda pravde dovelo je do usvajanja Rezolucije u Ujedinjenim nacijama (septembra 2010) kojom se Priština i Beograd pozivaju na dijalog uz posredovanje Evropske unije.

Dijalog je počeo 2011. godine, a glavni Briselski sporazum postignut je 19. aprila 2013. godine. Taj sporazum omogućio je ukidanje srpskih paralelnih institucija na sjeveru Kosova i održavanje lokalnih izbora po kosovskom sistemu u četiri opštine na sjeveru Kosova sa većinskim srpskim stanovništvom.

Sporazumi iz Brisela doveli su, pored ostalog, do integracije pravosudnog sistema na cijeloj teritoriji Kosova, integrisane kontrole graničnih prelaza i priznanja kosovskih dokumenta od strane Beograda tako da Kosovari mogu da putuju u Srbiju i kroz Srbiju u treće zemlje.

Međutim, mnogi od postignutih sporazuma samo su djelimično ili uopšte nisu realizovani u praksi, kao što su sporazumi o energetici i otvaranju glavnog mosta na rijeci Ibar koji deli grad Mitrovicu na južni većinski albanski i sjeverni većinski srpski deo.

Također nije sproveden ni sporazum o formiranju Zajednice opština sa srpskom većinom na Kosovu (ZSO), za koji je decembra 2015. godine Ustavni sud Kosova odlučio da nije u potpunosti u skladu sa Ustavom Kosova. Sporazumu o formiranju ZSO snažno se suprostavio tada opozicioni Pokret “Samoopredjeljenje”, koji je više puta upotrebio suzavac u skupštinskoj sali kako bi sprečio implementaciju.

Pred novom Vladom Kosova, koju predvodi upravo “Samoopredjeljenje” i u kojoj prvi put nakon rata nisu partije koje dolaze iz takozvanog “ratnog krila”, stoje brojni izazovi, a jedan od najvećih je, po ocjeni mnogih, dalja izgradnja kosovske državnosti, jačanje Kosova na unutrašnjem i međunarodnom planu i, svakako, dijalog sa Srbijom kako bi se postigao konačni sporazum između dvije zemlje.

Izvor: Agencija Anadolija